Sproeien

In de natuur

Katten, zowel katers als poezen, sproeien om hun territtorium af te bakenen. Een geurvlag afzetten is bedoeld als communicatie naar andere katten en een waarschuwing dat ze het territorium van een andere kat betreden. En voor ongecastreerde katers is het natuurlijk ‘het reclamebordje’ naar krolse poezen toe.

Zolang deze communicatie gerespecteerd wordt door andere katten, voelt de kat zich zeker binnen zijn eigen omgeving. Hier kan de kat veilig eten, drinken, slapen zonder gestoord te worden door een andere kat. Katten sproeien doorgaans tegen verticale oppervlakten, ter hoogte van ‘de kattenneus’. Deze geur kan dus niet gemist worden door andere katten. De vloeistof die gesproeit wordt is dikker en ruikt veel sterker dan urine en wordt per keer maar in een kleine hoeveelheid verspreidt.
De feromonen welke aanwezig zijn in deze vloeistof worden waargenomen door te ‘flehmen’ met het ‘Vomeronasaal Orgaan’ oftwel het Orgaan van Jacobson, welke zich tussen de mondholte en de neus begeeft. Een kat flehmt door zijn lip omhoog te trekken waardoor hij de feromonen beter waar kan nemen. Vaak lijkt het of ze dan even ‘in trans’ zijn doordat ze tijdens het flehmen voor zich uit staren.

Medisch

Sproeien is normaal kattengedrag en heeft geen medische oorzaak. Het kan bij 90 procent van de katers en bij 95 procent van de poezen verholpen worden door castratie. Bij de kater worden hiermee de zaadballen verwijderd en bij de poes worden de eierstokken en eventueel baarmoeder verwijderd. Hiermee daalt de hormoonspiegel van het geslachtshormoon tot vrijwel nihil, waarmee ook het territoriumdrift van de kater verdwijnt en een poes niet meer krols wordt.

Het is raadzaam om katten te laten castreren vóórdat ze geslachtsrijp zijn, zo wordt sproeien in de meeste gevallen voorkomen. Poezen kunnen al met 4 maanden geslachtsrijp zijn en krols worden, bij katers duurt dit doorgaans langer. Overleg met de dierenarts wanneer het beste moment is voor castratie.

Sproeien in huis

Typisch sproeigedrag bestaat uit het uitgebreid ruiken of zelfs flehmen aan een verticale oppervlakte, zich omdraaien, met de staart  trillen, met de achterpoten trappelen en recht achteruit urine te sproeien. Maar ook wordt gezien dat katten gewoon op horizontale oppervlakten sproeien, zonder het typische gedrag.

Wanneer gecastreerde katten toch in huis gaan sproeien, duidt dit veelal op onzekerheid over hun territorium binnenshuis. Deze onzekerheid levert een kat veel stress. Door te gaan sproeien, voelt een kat zich zekerder en wordt de stress verlaagd.
Er kunnen heel veel factoren een oorzaak zijn waardoor een kat zich onzeker gaat voelen. Dit gaat voornamelijk over het wel of niet voorspelbaar zijn van het leven binnen dit territorium.

Mogelijke factoren zijn;

  • Vreemde geuren (nieuwe meubelen, kleding, schoonmaakmiddel, etc.)
  • Verbouwing
  • Uitbreiding kattenfamilie of een te uitgebreide kattenfamilie
  • Gezinsuitbreiding of wijziging in gezinssamenstelling
  • Onvoorspelbaar gedrag van een gezinslid
  • Ontzegging van een geliefd verblijfsplaats
  • Een buurtkat die door de tuin wandelt
  • Onderlinge agressie binnen een sociale groep in huis
  • Verlatingsangst
  • Gewijzigd dagritme van de eigenaar (dus ook etenstijden van de kat)
  • Allerlei andere oorzaken die voor spanning zorgen bij de kat

Sproeien kan mogelijk voorkomen worden door de kat langzaam te introduceren naar een nieuwe situatie. Of de situatie controleerbaar te maken voor de kat en deze de mogelijkheid geven om een ongewenst factor te vermijden.